Hayvan refahı, sağlığı ve sürdürülebilirlik ilişkisi

06 Mayıs 2026

Uğraş Kaynarca – Veteriner Hekim

Tarımda sürdürülebilirlik, karbon emisyonlarını azaltmanın ötesine geçerek insanların, ekosistemlerin ve hayvanların refahını da kapsar. Hayvan refahı, sürdürülebilir tarımın hayati bir yönüdür. Hayvanlara insancıl muamele, hayvanlara fayda sağlar, daha sağlıklı ekosistemleri destekler ve antibiyotik kullanımını azaltır. Hayvan refahına öncelik vermek, tarımsal direnci güçlendirir ve insanlar, hayvanlar ve toprak arasında dengeli bir ilişkiyi teşvik eder.

Hayvan refahı, hayvanların fiziksel ve zihinsel sağlığını kapsar

Hayvan refahı, hayvanların fiziksel ve zihinsel sağlığını kapsar; uygun beslenme, barınma, hastalık önleme ve tedavi almalarını sağlar. Yüksek refah standartları, hayvanların acı, korku ve stresten uzak bir yaşam sürmelerine ve doğal davranışlarını sergilemelerine olanak tanır; bu da refah ve kalite değerlendirme programlarında yaygın olarak kabul gören Beş Özgürlük ilkesiyle uyumludur.

Hayvan refahına yönelik tüketici talebi

Tüketicilerin hayvan refahına yönelik farkındalığı ve duyarlılığı dünya çapında artış gösteriyor. Bu artışın nedenleri arasında bilgiye erişimin artması ve etik tüketime verilen önemin yükselmesi yer alıyor. İstatistikler, hayvan refahının tüketici satın alma kararlarında önemli bir faktör olduğunu gösteriyor:

• Avrupa Komisyonu’nun 2023 yılında yaptığı bir araştırmaya göre, AB vatandaşlarının %91’i çiftlik hayvanlarının refahının sağlanmasının önemli olduğuna inanıyor.

• NSF’nin 2024 yılında yaptığı bir ankete göre, tüketicilerin %67’si hayvan refahının satın alma kararlarını etkilediğini belirtirken, yalnızca %38’i gıda hayvanlarının refah standartları hakkında yeterince bilgi sahibi olduğunu düşünüyor.

• Et Enstitüsü ve Gıda Endüstrisi Birliği’nin “Etin Gücü” raporuna göre, tüketicilerin üçte birinden fazlası gezegen (%38), insanlar (%36) ve hayvan refahı (%34) konularını ele alan “daha iyi” seçenekler arıyor.

Bu istatistikler, hayvan refahının tüketiciler için önemini vurgulamakta ve işletmelerin uygulamalarını tüketici beklentileriyle uyumlu hale getirmeleri gerektiğinin altını çizmektedir.

İşletmelerin sağlık ve refaha yönelik taahhütleri

Önde gelen tarım ve gıda şirketleri ve kuruluşları, tüketici talebi ve sürdürülebilir ve etik gıda üretimindeki rolünün farkına varılmasıyla birlikte, hayvan refahı standartlarını giderek daha yükseğe taşıyor.

• Defra’nın stratejisi, yüksek refah standartlarını İngiltere’nin ticaret anlaşmalarına ve tarım politikalarına entegre ederek, bu standartları ithalat için korumayı ve küresel olarak teşvik etmeyi amaçlamaktadır.

• ABD Sürdürülebilir Sığır Eti Yuvarlak Masa Toplantısı (USRSB), hayvan refahını sürdürülebilir sığır eti üretiminin olmazsa olmazı olarak görmekte ve insancıl, bilime dayalı uygulamaları, sürekli iyileştirmeyi ve şeffaflığı savunmaktadır.

• ABD Domuz Eti Kurulu, domuz eti üretiminde hayvan refahına önem vererek, uygun bakım, doğal davranışlar ve araştırma ve eğitim yoluyla sürekli iyileştirmeyi desteklemektedir.

Hayvan refahını desteklemek için sağlığı teşvik etmek

Hayvan refahı, gıda kalitesi, güvenliği ve sürdürülebilirliği etkiler. “Acıdan, yaralanmadan ve hastalıktan özgürlük” de dahil olmak üzere Beş Özgürlük, OIE, FAO ve EFSA tarafından kabul edilen hayvan sağlığı ve refahı arasındaki bağlantıyı vurgular. İyi refah uygulamaları, daha sağlıklı hayvanlara, daha kaliteli et, süt veya yumurta üretimine, hastalık oranının azalmasına, antibiyotik kullanımının en aza indirilmesine ve antibiyotik direnci riskinin düşmesine yol açar. Ek olarak, sürdürülebilir refah uygulamaları, verimli kaynak kullanımını teşvik ederek hayvancılık üretiminin çevresel ayak izini azaltmaya yardımcı olur.

Mikotoksinler

Bazı mantarlar tarafından üretilen zehirli bileşikler olan mikotoksinler, bağışıklık sisteminin baskılanması, organ hasarı ve üreme performansının azalması gibi sorunlara yol açarak hayvan sağlığını ve verimliliğini tehdit eder; ciddi vakalarda ise ölüm oranları artar. Alltech’in 15.246 hayvanla gerçekleştirilen 56 deneme üzerinden broyler, yumurta tavukları ve domuzlar üzerinde yaptığı meta-analizler, mikotoksin maruziyeti sırasında maya hücre duvarı özütü gibi etkili adsorbanların kullanılmasının hayvan sağlığını iyileştirdiğini, büyüme sorunlarını azalttığını, yem dönüşümünü artırdığını ve ölüm oranlarını düşürdüğünü göstermiştir.

Topallık

Topallık, hayvancılıkta hareketliliği, verimliliği ve genel refahı etkileyen önemli bir refah sorunudur. Kanada’da yapılan bir besi çiftliği araştırması, tedavi edilen sağlık sorunlarının %40’ının topallıktan kaynaklandığını ortaya koymuştur. Çinko (Zn), keratinleşme için hayati öneme sahiptir ve düşük Zn seviyeleri, kalitesiz keratin, tırnak bozuklukları ve topallığa yol açabilir. Biyoyararlı organik Zn takviyesi, vücut tarafından daha iyi emilim ve kullanım sayesinde tırnak keratinleşmesini iyileştirebilir ve topallığı önlemeye yardımcı olabilir.

Mastitis

Meme bezinin iltihabı olan mastitis, süt ineklerinde ağrıya, süt veriminde azalmaya ve veteriner masraflarında artışa yol açan maliyetli bir hastalıktır. Mastitise karşı etkili yaklaşımlar, bağışıklık fonksiyonunu güçlendirmeyi ve meme sağlığını ve temizliğini desteklemeyi içerir. İneklerin organik selenyum ile takviye edilmesi, subklinik mastitis vakalarını önemli ölçüde azalttı ( 
Şekil 1 ) ve somatik hücre sayısını düşürerek süt ineklerinde meme sağlığının iyileştiğini gösterdi.

Şekil 1 – Organik veya inorganik selenyum takviyesi yapılan süt ineklerinde subklinik mastitis düzeyine (CMT ile belirlendiği üzere) göre meme bezlerinin sayısı.

Bağırsak sağlığı

Optimal bağırsak sağlığı, hayvanların genel refahı ve verimliliği için çok önemlidir. Sağlıklı bir bağırsak, verimli sindirimi ve besin emilimini destekler, bağışıklık fonksiyonunu güçlendirir ve hastalık riskini azaltır. Mayadan elde edilen özel yem katkı maddelerinin, bağırsak sağlığını ve bağışıklık tepkisini destekleyerek, yavru domuzlarda morbidite ve mortalite oranlarını düşürdüğü gösterilmiştir. Sağlıklı bir bağırsak ortamı oluşturarak, hayvan refahı ve performansı artırılabilir.

Sürdürülebilir tarımın geleceğini şekillendirmek

Hayvan refahı, modern hayvancılık üretiminin çok önemli bir yönüdür ve hayvanların sağlık ve esenliklerini sağlamak için etik muameleye odaklanır. Tüketicilerin daha yüksek refah standartlarına yönelik artan talebiyle birlikte, tarım-gıda sektörü, çiftçilerden perakendecilere kadar değer zinciri boyunca hayvan refahını iyileştirmek için yenilikçi çözümler benimsemekte ve gıda üretiminde daha etik, sürdürülebilir bir gelecek için yeni ölçütler belirlemektedir.

Keyifli okumalar dileriz.