İran kümes hayvanları sektörü, yamyamlık, para biriminin çöküşü ve yem kıtlığıyla karşı karşıya

03 Mart 2026

Uğraş Kaynarca – Veteriner Hekim

Yeterli yemden mahrum kalan İran’daki birçok çiftlikteki kümes hayvanlarının birbirlerine saldırmaya ve birbirlerini yemeye başladığı bildiriliyor. Derinleşen ekonomik kriz, ülkenin uzun süredir sorunlu olan kümes hayvanı sektörünü iflasın eşiğine getiriyor.

Döviz kıtlığı ana belirleyici

Yerel medya raporlarına göre, temel yem bileşenleri olan mısır ve soya fasulyesinin ithalatı için gerekli dövizde yaşanan ciddi kıtlık, birçok üreticinin tedarik sağlamasını imkansız hale getirdi.

Sembolik bir protesto gösterisi olarak, bir grup çiftçi geçtiğimiz günlerde İran parlamentosu önünde toplanarak kümes hayvanları endüstrisi için “cenaze duaları” okudu. Organizatörler, eylemin milletvekillerinin dikkatini yerli tavuk üretiminin karşı karşıya olduğu varoluşsal krize çekmeyi amaçladığını söyledi.

Kanatlı yemi ithalatında ciddi düşüş

Merkezi Kanatlı Hayvan Yetiştiricileri Birliği’nin eski CEO’su Sadra Ali Akbarkhani, sektörün aylık yaklaşık 240.000 ton mısır ve 160.000 ton soya küspesine ihtiyaç duyduğunu tahmin ediyor.

Ancak son aylarda, ülkenin giderek şiddetlenen döviz krizi nedeniyle, fiili teslimatlar bu ihtiyaçların çok gerisinde kaldı.

İran para biriminin çöküşü

İran riali serbest düşüşte ve bildirildiğine göre 2026 başlarında ABD doları karşısında 1,5 milyonun üzerine gerileyecek. Uluslararası yaptırımlar, azalan petrol gelirleri ve yükselen enflasyon nedeniyle felç olan para birimi çöküşü, hükümetin hayvan yemi de dahil olmak üzere temel ithalat için döviz ayırma yeteneğini ciddi şekilde sınırladı.

İran’ın mevcut sistemine göre, ithal yem tahılları devlet tarafından tahsis edilen dövizle tercihli oranlarda satın alınıyor ve daha sonra merkezi bir kota mekanizması aracılığıyla kayıtlı kümes hayvanı ve hayvancılık üreticilerine sübvansiyonlu fiyatlarla dağıtılıyor.

İran para biriminin çöküşü

Sadra Ali Akbarkhani, “Toplu itlafı önlemek için bazı çiftçiler fahiş fiyatla yem tedairk etmeye çalışıyor.”

Akbarkhani’ye göre, toplu itlafı önlemek için bazı çiftçiler, mısır ve soya fasulyesi küspesinin gerçek döviz kurunu yansıtan “astronomik fiyatlarla” satıldığı açık pazara yönelmek zorunda kaldılar. Özellikle küçük üreticiler bu maliyetleri karşılayamıyorlar. Aşırı durumlarda, yem kaynakları tükendiğinde, kuşların birbirlerine saldırdığı bildiriliyor.

İran haber ajansı Tabnak’ın haberine göre, son aylarda daha fazla çiftliğin ciddi kıtlıklarla karşı karşıya kalmasıyla sorun daha da şiddetlendi.

Yeni doğmuş civciv üretiminde düşüş yaşanıyor

Artan belirsizlik ortamında, İranlı üreticilerin damızlık faaliyetlerini azalttığı ve yeni doğmuş civciv alımlarını önemli ölçüde düşürdüğü bildiriliyor.

Mizan Haber Ajansı’na göre, İran Kanatlı Hayvan Üreticileri Birliği Sekreteri Reza Mobasseri, sübvansiyonlu yeme güvenilir erişim olmadan çiftçilerin daha fazla kayıp riskine girmektense küçülmeyi tercih ettiğini belirtti.

Mobasseri, “Tavuk satış fiyatı asgari üretim maliyetlerini karşılayacak seviyeye ulaşmazsa, orta vadede bazı üretim birimleri iflas edecek veya üretimlerini azaltacak ve bu da piyasada arzın azalmasına ve fiyatların artmasına yol açacaktır” dedi.

Tedarik zincirinde yaşanacak önemli aksamaların kalıcı sonuçlar doğurabileceğini de sözlerine ekledi. Üretim kapasitesi –damızlık sürüleri ve kuluçkahaneler de dahil olmak üzere– bir kez ortadan kaldırıldığında, yeniden kurulması zor ve maliyetli olabilir ve bu da İran’ın kümes hayvanları pazarındaki istikrarsızlığı uzatabilir.

Keyifli okumalar dileriz.