Kuş gribi aşılamasında son durum

23 Temmuz 2025

Uğraş Kaynarca – Veteriner Hekim

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), yüksek patojeniteli kuş gribi (HPAI) de dahil olmak üzere aşılama uygulamalarını sınır ötesi hastalıklarla mücadelede kritik bir unsur olarak konumlandıran ilk “Dünya Hayvan Sağlığı Durumu Raporu”nu yayınladı.

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), kümes hayvanı aşılamasında koordineli küresel eylem çağrısında bulundu

WOAH raporu, hayvan sağlığı, biyogüvenlik ve veterinerlik sistemi dayanıklılığı için küresel bir temel oluşturma yolunda önemli bir adım teşkil ediyor.

WOAH Genel Direktörü Emmanuelle Soubeyran, raporu küresel hayvancılık ortamının net, objektif ve veri odaklı bir analizini sunmak üzere tasarlanmış “bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi.

Emmanuelle Soubeyran, “Rapor, küresel hayvancılık için bir dönüm noktası olacak.”

Emmanuelle Soubeyran raporun, hastalık gözetimi, iklim etkileri ve zoonotik yayılmalar da dahil olmak üzere acil hayvan sağlığı sorunları konusunda bilinçli diyalog ve eyleme geçirilebilir stratejiler geliştirmedeki rolünü vurguladı.

Kuş gribine keskin bir odaklanma

Dünya Hayvan Sağlığı Durumu raporu, HPAI salgınlarının artık kümes hayvanlarıyla sınırlı olmadığını belirtiyor. Yabani kuşlar ve giderek artan bir şekilde memeliler de etkileniyor. 2023 ve 2024 yılları arasında bildirilen memeli vakalarının sayısı iki katına çıktı ve WOAH uzmanları, bunun kısmen artan gözetimden kaynaklanabileceğini söylüyor.

Gregorio Torres, “Vakalarda gözlemlenen bu artış muhtemelen ülkelerin daha iyi gözetim uygulamaları ve şeffaflığı artırmalarından kaynaklanıyor.”

WOAH Bilim Bölümü Başkanı Gregorio Torres, “Vakalarda gözlemlenen bu artış muhtemelen ülkelerin daha iyi gözetim uygulamaları ve şeffaflığı artırmalarından kaynaklanıyor,” dedi. Yine de veriler, virüsün uyum sağlama ve yeni türlere yayılma kapasitesi konusunda yeni endişelere yol açtı. WOAH verileri, son 20 yılda küresel olarak HPAI enfeksiyonu veya itlafı nedeniyle 633 milyondan fazla kuşun kaybedildiğini gösteriyor. Bu kayıpların maliyeti üretim rakamlarının çok ötesine uzanıyor ve gıda sistemlerini, yaban hayatını ve ticaret akışlarını aksatıyor.

Uzun zamandır kümes hayvanı hastalıklarının yönetiminde son çare olarak görülen aşılama, artık daha sürdürülebilir kontrol stratejilerinin gerekli bir bileşeni olarak uluslararası alanda ilgi görüyor. “Aşılama çok faydalı bir araç,” dedi Soubeyran. “Ancak her ülkenin bunu kendi isteğiyle yapması gerekiyor. WOAH olarak, bu seçimi yapmalarına yardımcı oluyoruz.”

Fransa’dan Dersler

Ekim 2023’te, büyük ördek üretim bölgelerinde tekrarlayan HPAI salgınlarıyla karşı karşıya kalan Fransız yetkililer, hedefli bir ördek aşılama stratejisi başlattı. Bu karar, aşılamanın salgın sayılarını ve ekonomik kayıpları önemli ölçüde azaltabileceğini gösteren epidemiyolojik modelleme ve maliyet-fayda analizine dayanıyordu.

Emmanuelle Soubeyran, “Toulouse Veterinerlik Fakültesi tarafından yapılan bir çalışma, sanırım geçen yıl 10 salgın yaşandığını ve aşılama yapılmasaydı 700 salgın yaşanacağını gösteriyor,” dedi. “Aşının, gözetimin ve aşılamanın maliyeti, salgınların maliyetinden 10 kat daha azdı.”

Yurtiçi başarıya rağmen, kararın uluslararası alanda hızlı sonuçları oldu. Açıklamanın ardından hem Amerika Birleşik Devletleri hem de Kanada, Fransa’dan kümes hayvanı ithalatını geçici olarak durdurdu. Yetkililer, aşılanmış kuşların belirti göstermeden virüsü taşıyıp yayabileceğinden endişe duyduklarını dile getirdiler. Bunun, salgınların tespitini daha da zorlaştıracağını söylediler. Önlem amaçlı olmasına rağmen, ticaret yasakları daha derin ve devam eden bir gerilimi, yani sağlam hastalık kontrolü ile uluslararası ticaretin gerçekleri arasında gidip gelmeyi ortaya çıkardı.

Hastalık kontrolü ve uluslararası ticaretin gerçekleri

Montserrat Arroyo, “Aşılama sihirli bir değnek değil.”

WOAH bu zorluğun farkında ve kümes hayvanı aşılamasıyla ilgili belirsizliği azaltmak için uluslararası diyalog çağrısında bulunuyor. Genel Müdür Yardımcısı Montserrat Arroyo, “Aşılama sihirli bir değnek değil,” dedi. “Yapısal olması gerekiyor. Planlanması gerekiyor. İyi finanse edilmesi gerekiyor. Lojistik yönünden karmaşık olabilir.”

Aşı Planlama ve Erişim

WOAH, teknik destek ve pratik araçların bir kombinasyonu aracılığıyla ülkelerin bu zorlukların üstesinden gelmelerine yardımcı oluyor. Örneğin, aşı bankası, kaynakları kısıtlı ülkelerin acil durumlarda yüksek kaliteli aşılara erişebilmesini sağlıyor. Ancak WOAH’ın mevcut aşı bankaları, kuş gribine değil, kuduz ve küçük ruminant vebasına (PPR) odaklanıyor. Erişim, denklemin yalnızca bir parçası.

Montserrat Arroyo, “Aşılamayı sırf aşılama olsun diye desteklemiyoruz.”

Arroyo’ya göre WOAH, aşılama stratejilerinin nasıl uygulandığını ve ulusal yetkililerin güvenli ve etkili kullanım için gerekli altyapı ve denetime sahip olup olmadığını da değerlendiriyor. Arroyo, “Aşılamayı sırf aşılama olsun diye desteklemiyoruz,” dedi. “Doğru bir şekilde planlanmalı, doğru bir şekilde finanse edilmeli ve doğru bir şekilde yapılandırılmalı. Bu, hafife alabileceğimiz bir karar değil. Ülkelerin bu kararları almalarını desteklemek için buradayız ve karar verdiklerinde, uygulamada da onları destekliyoruz.”

Ticaretin Geleceği Üzerine Tartışma

Basın toplantısında aşılamanın ticaret üzerindeki etkisi açıkça ele alındı. Torres, “Aşılamanın beklenmedik sonuçları var,” diye kabul etti. “Hâlâ bazı haksız ticaret kısıtlamaları gözlemliyoruz… Hayvan Sağlığı Forumu’nun amacı, en uygun maliyetli araçlardan birinden en iyi şekilde yararlanmamızı engelleyen şeyin ne olduğunu belirlemek için teknik ve politik bir tartışma düzenlemek.”

Susana Guedes Pombo, “Aşılama tüm hastalıklar için çözüm değil, ancak bazıları için çok önemli.”

WOAH Konseyi Başkanı Susana Guedes Pombo da aynı görüşteydi. “Aşılama tüm hastalıklar için çözüm değil, ancak bazıları için çok önemli,” dedi. “Siyasi bir konuda karar verirken çok şeffaf olmalıyız,” diyen Pombo, aşılama konusundaki kararların bilimsel temellere dayansa da özünde politik olduğunu ve bu nedenle şeffaflık gerektirdiğini vurguladı. Şeffaflığın, güvenli ticaret ve koordineli bir müdahale için gerekli güveni oluşturmada çok önemli olduğunu söyledi.

Küresel koordinasyon

Dünya Hayvan Sağlığı Durumu raporu, aşılamanın ötesinde, küresel hastalık eğilimlerine, gözetim kapasitesine ve veterinerlik altyapısına kapsamlı bir bakış sunuyor. Rapor ayrıca hastalıkların hayvanlardan insanlara yayılması, antimikrobiyal direnç tehdidi ve iklim değişikliğinin hastalıkların nerede ve ne zaman ortaya çıktığını nasıl değiştirdiği konusunda endişeleri de dile getiriyor. Soubeyran, özellikle zengin ve düşük gelirli ülkeler arasında sınırlar ötesinde güven ve iş birliği oluşturmanın şeffaflık gerektirdiğini vurguladı. Hastalık salgınlarını açıkça bildirmek ticarette sorunlara yol açabilse de, ülkelerin bu salgınları nasıl etkili bir şekilde yönettiklerini ve kontrol ettiklerini göstererek güven inşa edebileceklerini belirtti.

Aşılama ve ileriye dönük yol hakkında bir karar

WOAH Genel Oturumu, aşılama konusundaki iki yıllık çalışma planına rehberlik edecek bir kararla sonuçlanacak. Kararın yalnızca teknik standartları değil, aynı zamanda aşı kullanımının politik ve ekonomik boyutlarını da ele alması bekleniyor. Guedes Pombo, “Bu, üyelerimizin aşıların uygulanması ve ticaret üzerindeki etkileriyle ilgili sorularını ve endişelerini dile getirmeleri için bir fırsat,” dedi. HPAI’nin kıtalar genelinde kümes hayvanı sistemlerini istikrarsızlaştırmaya devam ettiği bir yılda, riskler yüksek. WOAH’ın mesajı açık: İleriye giden yol, veriler, diyalog ve küresel dayanışmayla desteklenen bilim, planlama ve iş birliğini gerektiriyor.

Keyifli okumalar dileriz.